زامیاد اکستند آپشنال

در صنعت خودروی ایران، بعضی خودروها بازنشسته نمی‌شوند و آن‌قدر در خط تولید می‌مانند که دیگر نمی‌توان میان «خودروی جدید» و «همان خودروی قدیمی با چند تغییر» مرز مشخصی کشید. نیسان وانت زامیاد را می‌توان نماد کامل این وضعیت دانست؛ خودرویی که نزدیک به نیم قرن است از خط تولید کنار نرفته و اگر قرار باشد برای آن یک قانون فیزیکی اختصاصی تعریف کنیم، شاید «قانون پایستگی نیسان» بهترین تعبیر باشد: زامیاد از خط تولید خارج نمی‌شود؛ فقط هر چند سال یک‌بار از شکلی به شکل دیگر تغییر می‌کند.

داستان این وانت در ایران از سال 1349 و تولید نیسان جونیور آغاز شد و بعدها با نام نیسان Z24 و در ادامه نسخه‌های انژکتوری، دوگانه‌سوز و M24 ادامه پیدا کرد. حتی خود شرکت زامیاد در دفترچه راهنمای EX، نیسان جونیور را در فهرست محصولات خود از سال 1349 ثبت کرده است.

اما افزایش الزامات ایمنی و استانداردهای جدید سرانجام نسخه کلاسیک نیسان آبی را به نقطه‌ای رساند که ادامه تولید آن با همان ساختار قبلی امکان‌پذیر نبود. پاسخ زامیاد، توقف کامل این وانت نبود؛ بلکه نسخه‌ای با نام نیسان EX یا نیسان اکستند بود. این نسخه از سال 1404 وارد خط تولید شد و موفق به دریافت استانداردهای 85گانه شده است.

مشخصات فنی وانت نیسان EX

قوای محرکه شاید جایی باشد که بیش از هر بخش دیگری بتوان قانون پایستگی نیسان را در EX مشاهده کرد. قلب این وانت هنوز یک موتور 4 سیلندر 2.4 لیتری تنفس طبیعی با ریشه‌های کاملاً قدیمی است؛ اما زامیاد آن را با نام M24 Plus عرضه می‌کند.

حجم دقیق موتور 2389 سی‌سی است و موتور از آرایش 4 سیلندر خطی و 8 سوپاپ استفاده می‌کند. نسبت تراکم نیز 8.3:1 اعلام شده است. در مدل بنزینی، موتور حدود 94 اسب‌ بخار قدرت و 185 نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند. 

نسخه دوگانه‌سوز نیز همین موتور را در اختیار دارد، اما هنگام استفاده از CNG توان آن به حدود 80 اسب‌ بخار، و گشتاور آن به 153 نیوتن‌متر کاهش پیدا می‌کند. بنابراین برخلاف بسیاری از خودروهای دوگانه‌سوز جدید، در EX تفاوت عملکرد میان دو نوع سوخت محسوس است.

نیروی موتور توسط یک گیربکس 5 سرعته دستی به محور عقب منتقل می‌شود. ساختار انتقال قدرت نیز کاملاً مطابق فلسفه یک وانت کاری قدیمی است: موتور در جلو، گیربکس دستی و محور محرک عقب. کلاچ تک‌صفحه خشک با عملگر هیدرولیکی نیز در این مجموعه استفاده شده است.

این ترکیب برای شتاب‌گیری سریع طراحی نشده است. نسبت قدرت به وزن EX حتی در حالت بدون بار نیز پایین است و وقتی ظرفیت بار خودرو مورد استفاده قرار گیرد، طبیعتاً عملکرد آن کندتر خواهد شد. در عوض، گیربکس دستی و انتقال نیرو به محور عقب برای استفاده کاری و حرکت با بار، ساختار ساده و قابل تعمیرتری نسبت به سیستم‌های پیچیده‌تر خودروهای مدرن ارائه می‌کنند.

حداکثر سرعت خودرو نیز به 90 کیلومتر بر ساعت محدود شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد فلسفه مهندسی EX بیش از هر چیز روی کاربری تجاری و کنترل شرایط بهره‌برداری متمرکز است.

جدول مشخصات فنی وانت نیسان EX

مصرف سوخت یکی از نقاط ضعف ساختار فنی EX است. موتور M24 Plus با وجود بهینه‌سازی‌های انجام‌شده برای دستیابی به استاندارد آلایندگی، همچنان یک موتور 2.4 لیتری تنفس طبیعی با معماری قدیمی است و نمی‌توان از آن انتظار راندمان موتورهای کوچک توربوشارژ یا پیشرانه‌های جدید تجاری را داشت.

در مدل دوگانه‌سوز، استفاده از CNG می‌تواند هزینه سوخت را برای کاربری‌های سنگین کاهش دهد، اما کاهش توان و گشتاور هنگام استفاده از گاز نیز باید در نظر گرفته شود. این موضوع به‌خصوص در مسیرهای شیب‌دار یا زمانی که خودرو با بار کامل حرکت می‌کند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

به عبارت دیگر، مزیت نسخه دوگانه‌سوز EX بیشتر اقتصادی است تا عملکردی؛ راننده در ازای هزینه سوخت پایین‌تر، بخشی از توان موتور را از دست می‌دهد.

چرخ‌ها و سیستم تعلیق وانت نیسان EX

ساختار شاسی و تعلیق EX همچنان کاملاً متناسب با ماهیت کاری خودرو طراحی شده است. در جلو از سیستم تعلیق مستقل جناغی دوبل به همراه تورشن‌بار و میل تعادل استفاده شده است. این ساختار اگرچه مدرن نیست، اما برای تحمل شرایط کاری وانت و بارگذاری سنگین انتخابی منطقی محسوب می‌شود.

در محور عقب، اکسل صلب به همراه فنرهای تخت قرار دارد؛ ترکیبی که سال‌ها است در وانت‌های باری استفاده می‌شود. مزیت چنین ساختاری تحمل بار بالا و سادگی تعمیرات است، اما زمانی که خودرو خالی باشد، فنرهای شمش عقب نمی‌توانند سواری نرمی مشابه یک خودروی سواری یا پیکاپ مدرن ارائه دهند.

ترمزهای جلو دیسکی و ترمزهای عقب کاسه‌ای هستند و سامانه ABS، توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD) و کنترل پایداری الکترونیکی (ESC) نیز در مجموعه ترمز و پایداری خودرو حضور دارند.

طراحی ظاهری وانت نیسان EX زامیاد

طراحی اصلی خودرو همچنان همان فرم شناخته‌شده نیسان وانت است؛ کابینی ساده و جعبه‌ای، کاپوت مستقل و اتاق بار جداگانه که هیچ شباهتی به وانت‌های مدرن امروزی ندارد.

با این حال، زامیاد برای EX چند تغییر ظاهری بسیار کوچک انجام داده است. مهم‌ترین تغییر در قسمت جلو دیده می‌شود؛ جایی که چراغ‌های جدید با دی‌لایت به خودرو اضافه شده‌اند. چراغ دی‌لایت به شکل یک نوار LED در اطراف مجموعه چراغ جلو قرار گرفته و نسبت به چراغ‌های قدیمی نیسان آبی، ظاهر مدرن‌تری دارد. 

در بخش میانی جلوپنجره نیز دیگر تغییر فنی و ظاهری EX دیده می‌شود. قطعه‌ای که در نگاه اول ممکن است بخشی از تزئینات جلوپنجره به نظر برسد، محل مجموعه رادار سیستم‌های کمک‌راننده خودرو است. وجود این رادار در کنار دوربین بالای شیشه جلو، امکان اضافه‌شدن هشدار برخورد از جلو (FCW) و ترمز اضطراری پیشرفته (AEBS) را فراهم کرده است.

اما مهم‌ترین تغییر در ظاهر EX از نمای جانبی مشخص می‌شود. زامیاد برای افزایش فضای کابین، فاصله بین محورها را 16 سانتی‌متر افزایش داده و بخش عقبی کابین را نیز کشیده‌تر کرده است. نتیجه، کابینی است که اگرچه هنوز همان فرم آشنای نیسان وانت را دارد، اما فضای بیشتری برای راننده و سرنشین فراهم می‌کند. افزایش فاصله محوری یکی از معدود تغییراتی است که مستقیماً روی کاربری روزمره خودرو اثر گذاشته و صرفاً جنبه ظاهری ندارد.

در نمای عقب تغییرات بسیار محدودتر هستند. ساختار اتاق بار، چراغ‌های عمودی و سپر همچنان همان الگوی آشنای نیسان وانت را دنبال می‌کنند و EX در این بخش تقریباً هیچ تلاشی برای پنهان‌کردن خاستگاه چند دهه‌ای خود ندارد.

زامیاد در این پروژه اساساً به دنبال طراحی یک وانت جدید نبوده، بلکه تلاش کرده یک محصول قدیمی را با کمترین تغییر ساختاری ممکن برای ادامه تولید آماده کند. از همین منظر، طراحی ظاهری EX بیشتر سندی بر تداوم این پلتفرم است تا نشانه‌ای از یک نسل تازه.

طراحی داخلی و فضای کابین وانت نیسان EX

اگر بیرون EX یادآور نیسان آبی است، داخل کابین نیز همین داستان ادامه دارد؛ اما اینجا تغییرات نسبت به گذشته اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

داشبورد همچنان ساده، عمودی و کاملاً کاربردی طراحی شده است. خبری از نمایشگر بزرگ، پنل دیجیتال یا طراحی مدرن کابین وانت‌های امروزی نیست و بخش زیادی از ادوات با همان منطق خودروهای تجاری قدیمی چیده شده‌اند. 

یکی از تغییرات مهم، افزایش فضای کابین است. طول بیشتر کابین باعث شده راننده و سرنشین فضای قابل‌قبول‌تری در اختیار داشته باشند و یکی از مهم‌ترین ضعف‌های نسخه قدیمی یعنی تنگی فضای نشستن تا حدی برطرف شود.

صندلی‌های EX نیز نسبت به صندلی نیمکتی و ساده نسخه‌های قدیمی تغییر کرده‌اند و دو صندلی مجزا در اختیار راننده و سرنشین قرار گرفته است. 

جدول ابعاد و اندازه وانت نیسان EX

فضای بار وانت نیسان EX

هرچقدر کابین EX قدیمی به نظر برسد، دلیل اصلی زنده‌ماندن نیسان وانت در بازار ایران همین قسمت است. این خودرو اساساً برای حمل بار ساخته شده و اتاق بار آن نسبت به بخش‌های دیگر خودرو اهمیت بسیار بیشتری دارد.

ساختار جداگانه کابین و اتاق بار، امکان استفاده از خودرو در کاربری‌های مختلف را فراهم می‌کند و ظرفیت حمل بار نزدیک به 2 تن، همچنان یکی از مهم‌ترین مزیت‌های EX در بازار وانت‌های داخلی است. در مدل بنزینی، ظرفیت حمل بار خالص 1980 کیلوگرم و در نسخه دوگانه‌سوز 1869 کیلوگرم اعلام شده است. اختلاف میان دو نسخه عمدتاً به وزن بالاتر مخازن و تجهیزات CNG مربوط می‌شود.

این موضوع یکی از دلایلی است که باعث شده ساختار قدیمی خودرو هنوز از نظر اقتصادی برای بخشی از کاربران قابل دفاع باشد. وانت EX قرار نیست جایگزین یک پیکاپ مدرن برای استفاده شخصی شود؛ وظیفه اصلی آن حمل بار در مسیرهای شهری، روستایی و بین‌شهری است و در این زمینه، وزن ناخالص مجاز 3800 کیلوگرمی و ظرفیت بار نزدیک به 2 تن، اعداد مهمی محسوب می‌شوند.

البته همین ظرفیت بالا باعث می‌شود نحوه بارگیری اهمیت زیادی داشته باشد. این خودرو با هدف حمل بار سنگین طراحی شده، اما ظرفیت اسمی به معنی بی‌نیازی از رعایت نحوه توزیع وزن نیست. بارگذاری بیش از حد یا تمرکز وزن در قسمت عقب می‌تواند روی فرمان‌پذیری، ترمزگیری و عملکرد سامانه‌های کمک‌راننده اثر بگذارد.

امکانات ایمنی وانت نیسان EX

بزرگ‌ترین پیشرفت EX نسبت به نیسان آبی قدیمی در همین بخش اتفاق افتاده است، البته اگر این را تغییرات رخ‌داده را پیشرفت بنامیم. کنترل پایداری الکترونیکی (ESC)، کنترل کشش، ترمز ضدقفل (ABS)، توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD)، هشدار خروج از خط (LDWS)، هشدار برخورد از جلو (FCW) و ترمز اضطراری پیشرفته (AEBS) در خودرو حضور دارند. 

هشدار بستن کمربند ایمنی برای هر دو صندلی جلو نیز در نظر گرفته شده و ایموبیلایزر به‌عنوان سیستم ضدسرقت الکترونیکی روی خودرو وجود دارد.

با وجود این ارتقاءها، عدم وجود کیسه هوا همچنان یکی از جدی‌ترین نقاط ضعف ایمنی EX است. به بیان دیگر، زامیاد توانسته بخش قابل توجهی از الزامات ایمنی فعال را به خودرو اضافه کند، اما از نظر حفاظت غیرفعال سرنشینان هنوز با استاندارد خودروهای امروزی فاصله بسیار زیادی دارد.

این تناقض شاید بهترین توصیف برای پروژه EX باشد: خودرویی که رادار و دوربین و ترمز اضطراری دارد، اما همچنان در معماری پایه خود متعلق به چند دهه قبل است.

امکانات رفاهی وانت نیسان EX

در بخش رفاهی، EX به اندازه بخش ایمنی دچار تحول نشده است. سیستم تهویه مطبوع، بخاری، رادیو، فندک، چراغ بدرقه، مه‌شکن عقب، قابلیت تنظیم ارتفاع چراغ‌های جلو، صندلی‌های مجزا با قابلیت تنظیم و فرمان هیدرولیک، مجموعه اصلی امکانات رفاهی خودرو را تشکیل می‌دهند.

قیمت و عرضه وانت نیسان EX

نیسان EX در واقع تلاش زامیاد برای حل یک مسئله مشخص است: چگونه خودرویی را که به دلیل قدمت ساختاری دیگر با استانداردهای جدید همخوانی ندارد، بدون کنار گذاشتن آن از خط تولید، برای ادامه حضور در بازار آماده کنیم؟

پاسخ شرکت، تغییر کامل محصول نبوده است. موتور M24 Plus حفظ شده، گیربکس 5 سرعته دستی و انتقال قدرت عقب باقی مانده‌اند، شاسی و معماری کلی خودرو همچنان همان فلسفه قدیمی را دنبال می‌کنند و در مقابل، کابین کشیده‌تر شده و تجهیزات ایمنی فعال به آن اضافه شده‌اند. 

زامیاد یا همان نیسان وانت خودمان، نیازی به برندسازی با تبلیغ ندارد! سال‌ها حضور در خط تولید و قابلیت‌های حمل بار، موجب شده تا این خودرو با گذشت بیش از نیم قرن، هنوز در بازار خودروی کشورمان بی‌رقیب باشد و حتی جایگزین‌های خود سایپا برای این خودرو، نظیر شوکا، پادرا و پادرا پلاس هم نتوانسته‌اند جای این جان‌سخت نامیرای بازار خودروی کشورمان را بگیرند.

در نهایت، اگر معیار اصلی خرید یک وانت، ظرفیت حمل بار، استهلاک قابل‌کنترل، دسترسی به قطعه و تعمیرکار و توانایی انجام کارهای سنگین باشد، EX هنوز منطق خاص خودش را دارد و انگار قرار نیست به این زودی شاهد کنار رفتن نیسان جونیور از خط تولید باشیم.