مجوز دولت به نخبگان برای واردات خودرو!

دولت در راستای حمایت از نخبگان ایرانی خارج از کشور و ایجاد مشوق برای بازگشت آنها به ایران، آیین‌نامه جدیدی را به تصویب رسانده که یکی از مهم‌ترین امتیازات آن، امکان واردات یک دستگاه خودرو با سود بازرگانی صفر درصد است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده است که آیین‌نامه حمایت از نخبگان خارج از کشور در جلسه هیأت دولت به تصویب رسیده و هدف اصلی آن، تسهیل بازگشت نخبگان و فراهم کردن مشوق‌هایی برای ادامه فعالیت آنها در داخل کشور است.

بر اساس یکی از بندهای این آیین‌نامه، افراد مشمول می‌توانند یک دستگاه خودرو به کشور وارد کنند و از پرداخت سود بازرگانی واردات آن معاف شوند. این امتیاز در شرایطی در نظر گرفته شده که هزینه واردات خودرو در ایران به دلیل مجموعه‌ای از تعرفه‌ها، عوارض، مالیات و سایر هزینه‌های مرتبط، فاصله قابل توجهی با قیمت خودرو در بازار مبدأ پیدا می‌کند.

سود بازرگانی صفر به معنای واردات بدون هزینه نیست

با وجود جذابیت این بند، باید توجه داشت که عبارت «سود بازرگانی صفر درصد» به معنی معافیت کامل خودرو از تمام هزینه‌های واردات نیست.

سود بازرگانی تنها یکی از اجزای هزینه‌های واردات خودرو محسوب می‌شود و همچنان ممکن است حقوق و عوارض گمرکی، مالیات‌ها، هزینه‌های ترخیص، شماره‌گذاری و سایر هزینه‌های قانونی برای خودرو وجود داشته باشد.

از سوی دیگر، نحوه اجرای این امتیاز و مشخصات خودروهای قابل واردات نیز اهمیت زیادی دارد. بنابراین میزان صرفه اقتصادی این مشوق برای هر فرد، به عواملی مانند قیمت خودرو در کشور مبدأ، نوع خودرو، ارزش گمرکی و سایر هزینه‌های مرتبط با واردات بستگی خواهد داشت.

به بیان ساده‌تر، این مصوبه می‌تواند هزینه واردات یک خودرو را به شکل محسوسی کاهش دهد، اما نمی‌توان آن را معادل «واردات خودرو بدون پرداخت عوارض» در نظر گرفت.

مشوقی که می‌تواند انتخاب خودرو را هم تغییر دهد

یکی از نکات قابل توجه درباره این مصوبه، تأثیری است که حذف سود بازرگانی می‌تواند بر انتخاب خودرو داشته باشد. هرچه ارزش خودرو بالاتر باشد، رقم سود بازرگانی بالقوه نیز می‌تواند بیشتر شود؛ بنابراین در صورت فراهم بودن امکان انتخاب خودروهای گران‌تر، ارزش ریالی این امتیاز برای فرد مشمول افزایش پیدا خواهد کرد.

البته این موضوع به شرطی اهمیت پیدا می‌کند که در دستورالعمل‌های اجرایی، سقف ارزش خودرو، محدودیت‌های فنی، حجم موتور، سن خودرو یا سایر شروط واردات تعیین نشده باشد. به همین دلیل، برای مشخص شدن ارزش واقعی این مشوق باید منتظر انتشار جزئیات اجرایی آیین‌نامه ماند.

سابقه اعطای امتیاز واردات خودرو

اعطای امتیاز واردات خودرو به گروه‌های خاص موضوع جدیدی در سیاست‌گذاری کشور نیست. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده آن به اعضای تیم ملی فوتبال ایران بازمی‌گردد.

پس از صعود تیم ملی فوتبال ایران به جام جهانی ۲۰۱۴، امتیاز واردات خودرو به اعضای تیم ملی داده شد. همچنین در سال ۱۴۰۱ نیز هیأت وزیران واردات یک دستگاه خودرو برای بازیکنان و اعضای کادر فنی تیم ملی فوتبال را با سود بازرگانی صفر درصد مجاز اعلام کرد.

با این حال، آن مصوبه در ادامه با رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و به دلیل ایرادات قانونی ابطال شد. بنابراین سابقه چنین امتیازاتی نشان می‌دهد که علاوه بر تصویب اولیه، مبنای قانونی و نحوه تدوین مقررات اجرایی نیز می‌تواند در سرنوشت چنین طرح‌هایی تعیین‌کننده باشد.

خودرو تنها مشوق نخبگان نیست

آیین‌نامه جدید صرفاً بر موضوع خودرو متمرکز نیست و مجموعه‌ای از مشوق‌ها را برای بازگشت نخبگان خارج از کشور در نظر گرفته است.

از جمله این موارد می‌توان به حمایت مالی صندوق نوآوری و شکوفایی برای راه‌اندازی شرکت‌های دانش‌بنیان و همچنین اولویت در اختصاص زمین و استفاده از تسهیلات مرتبط با طرح نهضت ملی مسکن اشاره کرد.

در واقع، امتیاز واردات خودرو را باید بخشی از یک بسته حمایتی گسترده‌تر دانست که هدف آن ایجاد انگیزه اقتصادی و شغلی برای بازگشت نیروهای متخصص ایرانی از خارج از کشور است.

ارزش واقعی این امتیاز چقدر است؟

مهم‌ترین پرسش برای متقاضیان احتمالی، میزان صرفه‌جویی حاصل از حذف سود بازرگانی خواهد بود. پاسخ به این پرسش فعلاً بدون اطلاع از جزئیات اجرایی امکان‌پذیر نیست.

قیمت خودرو، ارزش گمرکی، نرخ حقوق ورودی، مالیات‌ها و سایر هزینه‌های واردات می‌توانند رقم نهایی را به شکل قابل توجهی تغییر دهند. بنابراین تا زمانی که سقف ارزش خودرو، مدل‌های مجاز و نحوه محاسبه سایر هزینه‌ها مشخص نشود، نمی‌توان رقم مشخصی را به عنوان میزان منفعت مالی این امتیاز اعلام کرد.

با این حال، اصل اعطای امکان واردات یک خودرو با سود بازرگانی صفر درصد می‌تواند برای نخبگان مشمول، یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این بسته حمایتی باشد؛ به‌خصوص در شرایطی که سود بازرگانی یکی از اجزای قابل توجه هزینه تمام‌شده خودروهای وارداتی است.

اکنون باید منتظر ماند و دید دستورالعمل اجرایی این آیین‌نامه با چه محدودیت‌ها و شروطی ابلاغ خواهد شد. جزئیاتی مانند سقف ارزش خودرو، محدودیت‌های فنی، امکان انتخاب برند و مدل، نحوه احراز مشمول بودن افراد و میزان سایر عوارض و مالیات‌ها مشخص خواهد کرد که این امتیاز در عمل تا چه اندازه می‌تواند هزینه واردات خودرو را کاهش دهد.